Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: η «φωνή» των Ευρωπαίων πολιτών

Τα αξιοσημείωτα ποσοστά αποχής στις ευρωεκλογές του 2024 ανέδειξαν για μια ακόμη φορά ένα σημαντικό πρόβλημα των σύγχρονων ευρωπαϊκών κοινωνιών: την ελλιπή ενημέρωση σχετικά με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Πράγματι, παρά την άμεση επίδρασή των αποφάσεών του στην καθημερινότητα των Ευρωπαίων πολιτών,  ένα μεγάλο μέρος τους διαθέτει ελάχιστες γνώσεις για το θεσμικό αυτό όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την λειτουργία και την σημασία του. Για να γίνει ευρύτερα κατανοητή η σπουδαιότητα του συγκεκριμένου θεσμού, στο άρθρο επιχειρείται μια σύντομη παρουσίαση της λειτουργίας του. Τι είναι, επομένως, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο;

Αξίζει, αρχικά, να αναφερθεί πως πρώτη μορφή εκπροσώπησης των πολιτών εμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1950, με ελάχιστα μέλη επιλεγμένα από τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών. Ακολούθησαν σταδιακές αυξήσεις των κοινοβουλευτικών εκπροσώπων και το 1979 πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες ευρωεκλογές, με άμεση και καθολική ψηφοφορία. Η ονομασία « Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο» καθιερώθηκε το 1987. Είναι σημαντικό, επιπροσθέτως, να επισημανθεί ο καταλυτικός ρόλος που είχε στην ενίσχυση του θεσμού η υπογραφή της Συνθήκης της Λισαβόνας (2009). Αποφασίστηκε πως το κάθε κράτος θα εκπροσωπείται από 6 έως και 96 βουλευτές, ανάλογα με τον πληθυσμό του. Ως εκ τούτου, η Ελλάδα κατέχει 21 έδρες, ενώ η Κύπρος 6.

Οι παραπάνω εξελίξεις συντέλεσαν στην σημερινή μορφή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο αποτελείται από 720 βουλευτές πενταετούς θητείας. Εφόσον το επιθυμούν, οι ευρωβουλευτές δύνανται να ενταχθούν σε μια από τις 7 πολιτικές ομάδες που έχουν συγκροτηθεί στα πλαίσια του Ευρωκοινοβουλίου, ανάλογα με τις πολιτικές τους πεποιθήσεις και ιδέες. 

Εκτός όμως από την δομή του, ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι αρμοδιότητες που ασκεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι οποίες επιδρούν άμεσα στην λειτουργία και στις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μια βασική αρμοδιότητα που κατέχει είναι η νομοθετική. Στην διαδικασία δημιουργίας νόμων στα πλαίσια της Ένωσης συνεργάζονται ισότιμα το Ευρωκοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Διατυπώνεται μια πρόταση για την ψήφιση ενός νέου νόμου και στην συνέχεια τα δύο όργανα εκφράζουν την θέση τους έως ότου να καταλήξουν σε μια κοινή απόφαση. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κατά συνέπεια, επιδρά καθοριστικά στην διαμόρφωση της νομοθεσίας της Ένωσης η οποία επηρεάζει καταλυτικά τα κράτη- μέλη και τους πολίτες τους.

Μια ακόμη σημαντική αρμοδιότητα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι η δημοσιονομική, η οποία σχετίζεται με την διαχείριση του προϋπολογισμού της Ένωσης. Η διαδικασία διαμόρφωσης και έγκρισης του ετήσιου προϋπολογισμού ακολουθεί παρόμοια λογική με την νομοθετική διαδικασία. Πιο συγκεκριμένα, διατυπώνεται αρχικά μια πρόταση για τον διαμοιρασμό και την διαχείριση των οικονομικών πόρων της Ένωσης. Στην συνέχεια, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής ‘Ένωσης εξετάζουν την θέση αυτή και εκφράζουν την συμφωνία, την διαφωνία τους ή προτείνουν αλλαγές. Στόχος είναι η επίτευξη συμφωνίας. Η τελική έγκριση του προϋπολογισμού γίνεται από τον /την Πρόεδρο του Ευρωκοινοβουλίου. Η αρμοδιότητα  αυτή, κατά συνέπεια, δίνει στο Κοινοβούλιο την δυνατότητα να διαμορφώνει τις οικονομικές προτεραιότητες της Ένωσης.

Τέλος, μια αξιοσημείωτη αρμοδιότητα που διαθέτει το Ευρωκοινοβούλιο είναι η ελεγκτική. Δύναται να ασκεί έλεγχο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία συχνά θεωρείται η «κυβέρνηση» της Ένωσης. Είναι υπεύθυνο για την εκλογή του προέδρου της, καθώς και για την έγκριση των μελών της, των Επιτρόπων. Για να διασφαλίζεται η διαφάνεια, η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να υποβάλλει συχνά εκθέσεις στο Κοινοβούλιο για ζητήματα  που αυτό θέλει να ελέγξει. 

Εν κατακλείδι, είναι προφανές πως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαδραματίζει καίριο ρόλο στην λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Καθώς τα μέλη του εκλέγονται από τον λαό για να εκφράζουν την βούλησή του, το όργανο συμβάλλει στην ενίσχυση της δημοκρατίας στα πλαίσια του θεσμού της Ένωσης. Συνεπώς, κρίνεται εξαιρετικά σημαντική η ενημέρωση του κοινού, το οποίο οφείλει να ευαισθητοποιηθεί για την «φωνή» του στην Ευρωπαϊκή Ένωση και να μην εκφράζει  αδιαφορία και απάθεια απέναντι της.

Συντάκτης: Δέσποινα Μάτη

Επιμέλεια: Κωνσταντίνα Λουκάνη