Τι είναι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και γιατί είναι σημαντική;

Η «ευρωπαϊκή ιδέα» είναι ένα σύνολο προτάσεων και πολιτικών με σκοπό τη συγκρότηση

κάποιας μορφής ευρωπαϊκής ενοποίησης και μάλιστα είναι μία διαχρονική προσπάθεια. Η πρώτη

έκφραση αυτής της ιδέας ήταν από τον Καρλομάγνο γύρω στο 800. Σκοπός της ιδέας αυτής ήταν να

αναγεννηθεί η ενιαία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία με νέα όρια. Φτάνοντας στη Γαλλική Επανάσταση,

όταν για πρώτη φορά αναδείχθηκαν τα ζητήματα των εθνοτήτων και της αυτοδιάθεσης των λαών,

παρουσιάστηκαν κίνδυνοι, με την προσωρινή ενοποίηση μετά τους Ναπολεόντειους, για την ειρήνη

και την αυτοδιάθεση υπό την ηγεμονία ενός ισχυρού κράτους. Έτσι, διαμορφώθηκε μία νέα

ευρωπαϊκή ιδέα που εκφράστηκε θεσμικά ως συνομοσπονδία ανεξάρτητων εθνικών-κρατών. Έκτοτε

πολιτικοί, φιλόσοφοι, νομικοί, ακαδημαϊκοί κ.α. πρότειναν, οραματίζονταν και παρουσίαζαν μία

συμμαχία κρατών που σε πολύ αδρές γραμμές θα λέγαμε ότι φωτογράφιζαν ένα πρόγονο της

σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο τα ευρωπαϊκά κράτη ήρθαν αντιμέτωπα με τα ερείπια

τους, καθώς οι συρράξεις είχαν καταστρέψει τόσο τις οικονομίες όσο και τις υποδομές των

εμπλεκόμενων. Πέρα από τις υλικές ζημιές, είχαν διαρραγεί και οι σχέσεις μεταξύ των κρατών. Η

επιθυμία για διαρκή ειρήνη στην Ευρώπη οδήγησε στην υιοθέτηση πρωτοβουλιών που

αποσκοπούσαν στην προώθηση συνεργασίας και της ολοκλήρωσης μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών.

Το πρώτο μεγάλο βήμα έγινε με την ίδρυση του Συμβουλίου της Ευρώπης (1949), το οποίο στόχευε

στην εδραίωση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρωπαϊκή ήπειρο. Λίγα

χρόνια αργότερα, το 1951, ιδρύθηκε η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα, η οποία

συγκέντρωσε τους πόρους άνθρακα και χάλυβα από τα ιδρυτικά της μέλη- Βέλγιο, Γαλλία, Ιταλία,

Λουξεμβούργο, Ολλανδία και Δυτική Γερμανία. Η ίδρυση της ΕΚΑΧ έπαιξε καθοριστικό παράγοντα

προς την οικονομική ολοκλήρωση και ταυτόχρονα μείωνε τις πιθανότητες κήρυξης μίας νέας

σύρραξης. Η σύμπραξη αυτή έθεσε τα όρια για περαιτέρω συνεργασία, με αποκορύφωμα την

Συνθήκη της Ρώμης (1957), με την οποία θεσπίστηκε η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα και

αποσκοπούσε στην δημιουργία μιας κοινής αγοράς. Η πολιτική σκέψη, πλέον, είχε ωριμάσει και

γινόταν ευρέως κατανοητό ότι οικονομική αλληλεξάρτηση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως

προπύργιο κατά του εθνικισμού και των συγκρούσεων, οδηγώντας τελικά σε μια πιο ενωμένη και

ειρηνική Ευρώπη.

Έκτοτε η ανάπτυξη ήταν ραγδαία, σε σύγκριση με τα προπολεμικά χρόνια. Με τις επόμενες

Συνθήκες που υπεγράφησαν η Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως την ξέρουμε σήμερα, άρχισε να παίρνει

μορφή. Για να κατανοήσουμε «τι εστί Ε.Ε.» θα χρειαζόταν να κάνουμε μία τεράστια ανάλυση, καθώς

η επιρροή της είναι τεράστια στην καθημερινή μας ζωή ακόμη και αν είναι λανθάνουσα. Θα τολμήσω

να συνοψίσω την σημαντικότητα της ευρωπαϊκής ιδέας και ολοκλήρωσης χρησιμοποιώντας μία

φράση καθηγήτριας του Παντείου Πανεπιστημίου. «Το γεγονός ότι μπορείτε να ταξιδέψετε μέχρι τη

Γερμανία δείχνοντας απλώς την ταυτότητά σας και χωρίς να πρέπει να ανταλλάξετε νόμισμα, είναι

αποτέλεσμα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης». Μπορεί να είναι ένα υπεραπλουστευμένο παράδειγμα

που όμως έχει μία βάση. Ξεκινώντας με την Οικονομική Ολοκλήρωση, που ήταν ο πρωταρχικός στόχος, τα κράτη

μέλη κατόρθωσαν να δημιουργήσουν μια κοινή αγορά. Αυτό έγινε με την ελευθερία κίνησης

προϊόντων, κεφαλαίων και εργατικού δυναμικού. Είναι κατανοητό πως η άρση συνόρων έδωσε

ώθηση στις ευρωπαϊκές αγορές να αναπτυχθούν και να ευημερήσουν. Στη συνέχεια η εδραίωση του

ευρώ έφερε οικονομική σταθερότητα και μείωσε τα κόστη συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών.

Η Πολιτική Συνεργασία «προέκυψε» τη δεκαετία του 1970 ως πλαίσιο συντονισμού της

εξωτερικής πολιτικής μεταξύ των κρατών των τότε Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Η συλλογική δράση

ήταν απαραίτητη για την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων και την ενίσχυση της επιρροής της

Ευρώπης στην παγκόσμια σκηνή. Η πολιτική συνεργασία εκφράστηκε μέσω βασικών θεσμικών

οργάνων, όπως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το οποίο διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στον καθορισμό

πολιτικών αρχών και στην καθοδήγηση της πολιτικής συνεργασίας. Η πολιτική συνεργασία υπήρξε

θεμελιώδης για τη διαμόρφωση μίας συνεκτικής ευρωπαϊκής ταυτότητας και την ενίσχυση της

συλλογικής δράσης μεταξύ των κρατών μελών για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων.

Η Κοινωνική Συνοχή αποτελεί θεμελιώδη συνιστώσα για την επίτευξη τη σταθερότητας,

ισότητας και των δημοκρατικών αξιών. Η Ε.Ε. έχει αναγνωρίσει την σημασία της μέσω πολιτικών

που αποσκοπούν στη μείωση ανισοτήτων μεταξύ των κρατών μελών, όπως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό

Ταμείο και τα Προγράμματα περιφερειακής ανάπτυξης που εστιάζουν στην κοινωνική ένταξη,

καταπολέμηση της φτώχειας και τη στήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης. Να σημειώσουμε πως η

κοινωνική συνοχή είναι απαραίτητη όχι μόνο για την ατομική ευημερία αλλά και για τη συνολική

σταθερότητα και ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών κοινωνιών στην αντιμετώπιση προκλήσεων.

Συνοψίζοντας, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι μια πολιτική ιδέα που προϋπήρχε από την

εποχή του Καρλομάγνου και άρχισε να γίνεται πραγματικότητα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο

Πόλεμο. Απώτερος σκοπός ήταν η εδραίωση της ειρήνης στην ευρωπαϊκή ήπειρο και σε δεύτερο

χρόνο η ανάπτυξη συνεργασίας μεταξύ των κρατών αρχικά σε οικονομικό επίπεδο και μετέπειτα σε

άλλες πτυχές της πολιτικής διακυβέρνησης. Η «ευρωπαϊκή ταυτότητα» είναι απόρροια αυτού του

πολιτικού οικοδομήματος και πολλά πράγματα που σήμερα θεωρούμε ως δεδομένα, π.χ. απουσία

διασυνοριακών ελέγχων, ενιαίο νόμισμα κ.α. πριν από λιγότερο έναν αιώνα έμοιαζαν ουτοπικά.

Συντάκτης: Χριστίνα Κοτσώνη

Επιμέλεια: Κωνσταντίνα Λουκάνη